İBB veri setleriyle analiz: İtfaiye ekiplerinin yangın dışı acil durum müdahalelerindeki rolü.
İtfaiye dendiğinde akla ilk olarak alevlerle savaşan ekipler gelse de, İstanbul İtfaiyesi’nin günlük mesaisi yangınların çok daha ötesine uzanıyor. İBB Açık Veri Portalı’nda yayınlanan ve yangın dışındaki acil durum müdahalelerini içeren veri kümesi, İtfaiye ekiplerinin kent hayatındaki görünmeyen ama kritik rolünü gözler önüne seriyor. Bu veriler, özellikle sokak hayvanlarının kurtarılması ve kentsel güvenlik gibi alanlarda ekiplerin ne denli yoğun bir mesai harcadığını kanıtlıyor.
Gelin, yaklaşık 300 bin vakanın yer aldığı bu acil durum veritabanının fısıldadığı mevsimsel örüntülere birlikte göz atalım. Aşağıdaki etkileşimli görsel akış, size bu görev dağılımlarının hikayesini anlatacak.
2021-2025 yılları arasında ekiplerin müdahale ettiği yangın dışı olayların sayısı düzenli bir artış gösterdi. 'Faaliyet Eğilimleri' grafiğinde görüleceği üzere, İtfaiye ekipleri insan hayatını kurtarma ve kentsel tehlikeleri bertaraf etme görevlerinin yanı sıra, adrese gidildiğinde müdahale gerektirmeyen boş ihbarlara da aynı sorumluluk bilinciyle sevk ediliyor.
İtfaiye ekiplerinin yangın dışı acil durum görevleri son 5 yılda düzenli bir yükseliş trendi sergilemiştir. En dikkat çekici unsur ise, ekiplerin ihbara gidip işlem gerçekleştiremediği boş sevklerin (Faaliyet Yapılmadı) tüm görevlerin yarısından fazlasını oluşturacak şekilde iki katına çıkmasıdır. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve ihbar kalitesinin artırılması gerekliliğine işaret ediyor.
Görev türlerini zirve yaptıkları aylara göre analiz ettiğimizde, iklim koşulları ve çevre dinamiklerinin doğrudan etkisini görüyoruz. Kış aylarında yağışlara bağlı su tahliyeleri yoğunlaşırken, yaz aylarında sıcaklık artışıyla birlikte sokak hayvanlarına yönelik kurtarma operasyonları belirgin şekilde artış gösteriyor.
Isı haritası, acil durum görevlerinin mevsime ve iklim koşullarına ne kadar duyarlı olduğunu göstermektedir. Örneğin, kış aylarındaki yağışlar su tahliyesi görevlerini tetiklerken, yaz aylarında sokak hayvanlarının su ve mama arayışı esnasında mahsur kalması kurtarma vakalarını dramatik şekilde artırıyor. Ekiplerin operasyonel takvimi bu mevsimsel salınımlara göre planlanmaktadır.
Hayvan kurtarma vakaları her yıl Haziran ayında zirve noktasına ulaşarak aylık 3.000 sınırını aşmaktadır. Bu durum, ilkbaharda doğan meraklı yavruların motor boşlukları veya havalandırma kanalları gibi dar alanlarda sıkışmasıyla ilişkili mevsimsel bir örüntüdür. İtfaiye ekipleri, her yıl bu dönemde gelen acil çağrılara koordineli bir şekilde müdahale etmektedir.
Haziran ayındaki hayvan kurtarma patlaması her yıl son derece istikrarlı bir şekilde tekrarlanmaktadır. İlkbahar aylarında doğan sokak kedisi yavruları, meraklı yapıları gereği motor blokları, havalandırma boşlukları veya derin kuyulara girmekte ve buralarda sıkışmaktadır. Bu durum, her Haziran ayında itfaiye teşkilatının şefkatli bir kurtarma seferberliği yürütmesine yol açar.
İstanbul İtfaiyesi’nin yangın dışı görev kayıtları incelendiğinde, en büyük hacmi hayvan kurtarma operasyonlarının oluşturduğu görülüyor. Son 5 yılda İtfaiye ekipleri tam 99.033 hayvan kurtarma görevi gerçekleştirdi. Bu sayı, aynı dönemdeki insan kurtarma ve tahliye operasyonlarının (35.430 vaka) neredeyse üç katına denk geliyor. İtfaiye ekipleri, kentsel alanda mahsur kalan sokak hayvanlarının kurtarılmasını asli bir kamu hizmeti sorumluluğu olarak yerine getiriyor.
İtfaiye ekiplerinin görev yoğunluğunu etkileyen bir diğer önemli kalem ise, olay yerine gidildiği halde müdahale gerektirmeyen durumları ifade eden “Faaliyet Yapılmadı” kayıtlarıdır. 5 yılda toplam 104.138 sevk bu sınıfta yer almıştır. 2021’den 2025’e neredeyse iki katına (%98) çıkan bu durum, ekiplerin gelen ihbarlar karşısında can güvenliğini riske atmamak adına ne kadar ihtiyatlı davrandığını ve her ihbarı aynı hassasiyetle değerlendirerek hızla olay yerine intikal ettiğini gösteriyor.
Doğal afetler ve ani hava muhalefetlerinde itfaiye ekiplerinin operasyonel gücü net bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Örneğin, normal şartlarda yaz aylarında su tahliyesi görevleri aylık bazda 10-15 civarındayken, Temmuz 2022’de yaşanan ani sel felaketinde İtfaiye ekipleri tam 597 adrese su tahliyesi ve kurtarma desteği sağlamıştır. Benzer şekilde, Kasım 2021’deki fırtına sırasında yaşanan çatı uçmaları ve ağaç devrilmeleri gibi kentsel risklerin bertaraf edilmesinde (1.067 vaka) İtfaiye ekiplerinin gösterdiği hızlı refleks, kent güvenliğinin sağlanmasındaki kritik önemlerini bir kez daha teyit ediyor.
Veri kaynağı: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Açık Veri Portalı (2021 - 2025)
Üretim Zorluğu
Kategoriler arasındaki hacim farkları çok büyüktü; örneğin dekontaminasyon vakaları sadece onlarca iken, hayvan kurtarma ve boş ihbarlar on binleri buluyordu. Bu farkı tek bir grafikte göstermek ve küçük ama kritik mevsimsel hareketlilikleri (örneğin su tahliyeleri) ezmemek için kategori düzeyinde normalize edilmiş ölçeklendirme teknikleri kullanıldı.
Etkileşimli Sistem Notu
Özel React bileşenleri, D3 kütüphaneleri ve Framer Motion ile tamamen sıfırdan yazıldı. Ağır harici kütüphaneler yerine, kullanıcının fare hareketleriyle eş zamanlı güncellenen hafif, koyu tema uyumlu SVG adacıkları tercih edildi.
Son söz
İtfaiye verilerinin analizi, kamu hizmeti planlamasının reaktif olmaktan çıkarılıp proaktif hale getirilebileceğini kanıtlamaktadır. Yaz aylarındaki hayvan kurtarma patlamaları ve kışın yaşanan su taşkınları gibi mevsimsel döngülerin bilinmesi, belediyelerin personel ve kaynak yönetimini optimize etmesine olanak tanır.
İngilizce makale
Dec 15, 2024
An investigation into Izmir traffic collisions built from more than 17,000 civic records, with charts and a citywide heatmap.
İngilizce makale
Mar 25, 2024
A Three.js data-journalism case study of İzmir’s post-pandemic transit recovery, combining open ridership data, indexed recovery modeling, rider-mix analysis, and a spatial particle simulation.
Türkçe makale
4 Ağu 2026
A 3D WebGL data story analyzing the floor distribution of 899,436 editorially reviewed building records across İzmir's 30 districts using Three.js and D3.